تبلیغات
دبستـــــــــــــــان بهـــــــــــــــــــاران - درس پژوهی
دبستـــــــــــــــان بهـــــــــــــــــــاران
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


دسترسی سریعتر معلمان ودانش آموزان واولیامحترم به اطلاعات مورد نیاز جهت شکوفایی بیشتر .

مدیر وبلاگ : معاون آموزشی کیانی
نظرسنجی
دوست دارید چه مطالبی را در وبلاگ در اختیار داشته باشید؟





درس پژوهی

lesson study

ابراهیم عدالت نژاد، کارشناس مسوول تحقیقات سازمان آموزش و پرورش اصفهان

مقدمه

پژوهشهای بین المللی اخیر در زمینه توسعه حرفه ای معلمان، روشنگر جهت گیریهای متفاوتی از اقدامات معمول در این حوزه است. این پژوهشها بیشتر بر مدرسه و کلاس درس استوار است و می کوشد معلمان را بیش از پیش در تصمیم گیریهای مربوط به شیوه های بهبود کیفیت آموزشی مدارس مشارکت دهد. این آموزش به معلمان کمک می کند تا به هنگ.ام کسب صلاحیتهای حرفه ای در حین کار به بازسازی فکری خویش و دانش آموزان در فرایند یاددهی - یادگیری توجه جدی مبذول دارند. درس‌پژوهی الگویی (نمونه‌ای) از پژوهش مشاركتی در كلاس درس است كه ایده ژاپنی برای توسعه حرفه‌ای معلمان می‌باشد.

از جملة مهمترین موانع در توسعة حرفه‌ای معلمان، فاصلة بین نظریه و عمل و عدم تشریك مساعی با معلمان در برگزاری دوره‌های آموزش معلمان است. بررسیهای بین‌المللی اخیر در حوزة توسعة حرفه‌ای معلمان، بیانگر رویكردهای نوینی مانند پژوهش مشاركتی در كلاس درس است كه بیش از اقدامات گذشته در تلفیق نظریه و عمل توفیق یافته است (سركار آرانی، 1378).

یك نمونه از فعالیتهای مربوط به توسعة حرفه‌ای معلمان، روشی است كه ژاپنی‌ها در ابداع و به‌كارگیری آن پیشتاز محسوب می‌شوند و امروزه با نام «درس پژوهی» شناخته می‌شود. آنچه در ژاپن و برخی از كشورهای دیگر با نام درس‌پژوهی مورد استفاده قرار گرفته و هم‌اكنون نیز در جریان است، تلاشی در جهت بهبود فعالیتهای آموزشی از طریق مشاركت با همتایان و همكاران است (خاكباز و همكاران 1387،: 126).

مفهوم درس پژوهی

"درس‌پژوهی" شكل اولیه‌ای از رشد حرفه‌ای معلمان در ژاپن است. هدف آن بهبود مستمر تدریس(آموزش) است به گونه‌ای كه دانش‌آموزان بتوانند مطالب بیشتری را بیاموزند. تمركز اولیه آن نیز بر نحوه تفكر و یادگیری دانش‌آموزان است.

"درس‌پژوهی" با سایر اشكال رشد حرفه‌ای متفاوت است، به این دلیل كه پرورش حرفه‌ای در حین یاددهی و یادگیری(آموزشی) صورت می‌گیرد. تمركز آن، چنان‌كه استیگلر و هیبرت (1384) در «شكاف آموزشی(یادگیری) » اشاره كرده‌اند، تدریس است، نه معلمان، كار كردن دانش‌آموزان است، نه كار دانش‌آموزان. ملاك سنجش در موفقیت "درس‌پژوهی" یادگیری معلمان است نه تولید یك درس. تهیه دروس بهتر نتیجه جانبی و ثانویه فرایند است، اما نه هدف اولیه آن.

فرآیند و چرخه درس پژوهی

درس‌پژوهی، یك حلقة پژوهشی است كه در آن، معلمان به‌صورت گروهی دربارة موضوعات برنامة درسی به پژوهش می‌پردازند. آنها در ابتدا به «تبیین مسئله» می‌پردازند كه فعالیت گروه درس‌پژوهی را برانگیخته است و هدایت خواهد كرد. مسئله می‌تواند یك سؤال عمومی (برای مثال برانگیختن علاقه دانش‌آموزان به پژوهش) یا سؤال جزئی‌تر باشد (برای مثال، بهبود فهم دانش‌آموزان از چگونگی جمع كردن مطالب برای تحقیق جزئی). سپس گروه به مسئله شكل می‌دهد و برآن تمركز می‌كند، به‌نحوی كه بتواند در یك درس خاص كلاسی مطرح شود. معمولاً مسئله‌ای را انتخاب می‌كنند كه از فعالیتهای خود به‌دست آورده‌اند یا برای دانش‌آموزانشان دشواریهایی ایجاد كرده است.

هنگامی كه یك هدف یادگیری انتخاب شد، معلمان برای «برنامه‌ریزی» و «طراحی درس» تشكیل جلسه می‌دهند. اگر چه در نهایت یك معلم، درس را به عنوان بخشی از فرآیند پژوهش تدریس خواهد كرد، ولی خود درس محصول گروهی تلقی می‌شود. در اینجا هدف نه تنها تولید یك درس اثربخش بلكه درك چگونگی و چرایی كاركرد درس برای افزایش «فهم مطالب در میان دانش‌آموزان» است. اغلب، برنامة اولیه‌ای كه گروه تولید می‌كند، در جلسه‌ای برای همة معلمان مدرسه مطرح می‌شود تا به نقد درآید.

برای تدریس، تاریخی (زمان) معین می‌شود. معلمان گروه هر كدام نقشی را برعهده می‌گیرند و زمینه‌های لازم برای اجرای موفق درس در شرایط واقعی مورد بررسی قرار می‌گیرد. هنگام شروع درس، معلمان در قسمت عقب كلاس می‌ایستند یا می‌نشینند. ولی زمانی كه از دانش‌آموزن خواسته می‌شود سرجای خود تمرین كنند، معلمان ناظر، قدم می‌زنند، كار دانش‌آموزان را مشاهده می‌كنند و همچنان كه درس ادامه می‌یابد از فعالیت دانش‌آموزان یادداشت برمی‌دارند. گاهی به‌منظور تجزیه و تحلیل درس و بحث دربارة آن در زمان دیگر، فیلمبرداری می‌شود.

سپس معلمان، طی یك جلسه به نقد كار مشترك خود می‌پردازند. در این جلسه، معمولاً به معلمی كه درس را آموزش داده است، اجازه داده می‌شود اول از همه صحبت كند و نظر خود را دربارة چگونگی اجرای درس و مسائل عمدة آن، اظهار نماید. سپس معلمان دیگر گروه معمولاً از دیدگاه انتقادی دربارة قسمت‌هایی از درس كه به‌نظر آنها مشكل داشته است، صحبت می‌كنند. «تمركز بر درس است» نه معلمی كه آن را آموزش داده است؛ هر چه باشد درس، محصولی گروهی است و همة اعضای گروه در مورد نتیجة برنامة خود، احساس مسئولیت می‌كنند. در واقع آنها از خود انتقاد می‌كنند. چنین كاری نه یك ارزیابی شخصی بلكه فعالیتی است كه به بهبود فردی منجر می‌شود و از همین رو حائز اهمیت است.

معلمان گروه درس‌پژوهی با توجه به مشاهدات و بازخودرها در درس تجدیدنظر می‌كنند. آنها ممكن است مواد آموزشی، فعالیتها، سؤال‌ها و مسائل مطرح شده یا همة این موارد را تغییر دهند. تأكید آنها غلب بر تغییر مواردی است كه در جریان كلاس درس شواهد دقیقی مبنی بر ضرورت آنها یافته‌اند.

زمانی كه طرح درس تجدیدنظر شده آماده شد، درس در كلاسی متفاوت تدریس می‌شود. گاهی معلم درس، همان معلم قبلی است ولی در بیشتر موارد معلم دیگری از گروه پژوهشی، تدریس را برعهده می‌گیرد. یكی از ویژگیهای این مرحله آن است كه همة اعضای شورای معلمان برای شركت در پژوهش به كلاس دعوت می‌شوند. حضور آنان در مدرسه‌ای بزرگ كه تعداد معلمان جمع شده در یك كلاس آن احتمالاً از تعداد دانش‌آموزان كلاس بیشتر است، كاملاً شگفت‌انگیز به‌نظر می‌رسد (خاكباز و همكاران 1387 : 127).

در این مرحله معمولاً همة اعضای شورای معلمان در یك جلسة طولانی شركت می‌كنند. گاهی یك فرد متخصص از خارج از مدرسه برای شركت در این جلسه دعوت می‌شود. معلمان و ناظران، درس را نقد و تغییراتی پیشنهاد می‌كنند. هنگام بحث دربارة درس نه تنها یادگیری و فهم دانش‌آموزان بلكه آن دسته از مسائل عمومی كه به وسیلة فرضیه‌های اصلی درس‌پژوهی بیان شده‌اند، مورد توجه قرار می‌گیرد و بالاخره دربارة این كه چه چیزی از درس و اجرای آن آموخته شده است، صحبت به میان می‌آید.

در پایان، درسی كه معلم‌ها به‌روی آن بحث كرده‌اند و خلاصة همة جلسات در یك كتابچه جمع‌آوری و منتشر می‌شود تامعلمان دیگر نیز از آن آگاهی یابند.

 در واقع در درس پژوهی گروه‌های معلمان كار می‌كنند تا دروسی را كه چندین بار تدریس می‌شوند، مورد مشاهده قراردهند، بحث كنند و اصلاح كنند، تدوین نمایند(بازاندیشی، نواندیشی، بازبینی و....). معلمان فقط یكی دو بار در سال در درس‌پژوهی درگیرو مشاركت كنند، زیرا فرایند كار سخت و فشرده است.

یك دوره(سیكل) درس‌پژوهی عبارت است از:

• انتخاب یك كانون (درس كانونی)

• برنامه‌ریزی برای مطالعه درس

• تدریس درس در جمع عمومی

• مشاهده عمیق درس با محوریت هدف‌های گروه

• گزارش‌دهی مستند

• بازاندیشی و تجدید نظر بر اساس تفكر گروه

• تدریس درس تجدید نظر شده

• مجدداً گزارش‌دهی مستند

برنامه‌ریزی، یك برنامه‌ریزی درسی معمولی نیست. بخش مهمی از برنامه‌ریزی مطالعه درس (در زبان ژاپنی) kyozai kenkyuu نام دارد كه به "مطالعه فشرده و عمیق مطالب" توسط دكتر ماكوتا یوشیدا [Dr.Makoto yoshida] ترجمه شده است. منظور از مطالب، تنها كتاب‌های درسی نیست، بلكه درك موضوع مورد تدریس، مرور مطالب موجود برای تدریس آن، و بررسی تحقیقاتی است كه احتمالاً در آن حیطه(موضوع) انجام شده و موجود است. برخی اوقات، گروه(تیم) ممكن است از نظرات یك كارشناس[ یك فرد خبره] هم در زمینه[موضوع] مورد نظر كمك بگیرد.

علاوه بر همه اینها، گروه كاملاً توجه دارد كه:

• در پایان درس، از دانش‌آموزان انتظار می‌رود چه چیزی را بدانند،

• چگونه دانش‌آموزان را مشاركت داده و  درگیر كنیم و ترغیب نماییم،

• چه سؤالی را مطرح كند و با چه واژه‌هایی مطرح كند تا دانش‌آموزان را به فكر(تفكر) وادارد،

• دانش‌اموزان احتمالاً چگونه به فكر(تفكر) واداشته می‌شوند و چگونه به خطاهای پیش‌بینی شده پاسخ می‌دهند،

• كارهای انجام شده چگونه باید مرتب شوند تا داستان درس شكل بگیرد،

• چگونه درس به پایان برسد تا به دانش‌آموزان كمك كند كه از آن معنایی استنباط كنند(آنرا احساس كنند)

تفاوت های درس پژوهی و اقدام پژوهی

   درس پژوهی مثل اقدام پژوهی  به شیوه مشاركتی  به ارزیابی دقیق فعالیت های آموزشی ا نجام شده در ارتباط با موضوع مورد نظر می‌پردازد. در این شیوه دانش آموزان را در پژوهش خود سهیم و در واقع  در حین عمل پژوهش می كند ( سركار آرانی ، 1378: 62) . در درس پژوهی كه در مدرسه و كلاس است، بیشتر بر مسائل آموزشی درس و كلاس تمركز دارند و به جنبه‌های جزئی و كاربردی در كلاس تمركز دارد.

درس پژوهی ( كه سركار آرانی ، آنرا "پژوهش مشاركتی معلمان در كلاس درس" آورده است ) مثل اقدام پژوهی‌، پژوهش‌حین عمل است كه می‌تواند تأثیر بسیاری در بهبود كیفیت كاری، آموزش درمدرسه و پرورش حرفه‌ای معلمان داشته باشد . در این بخش ابتدا به تفاوت‌های درس پژوهی و اقدام پژوهی از دیدگاه بختیاری (1386)  می پردازیم و بعد، شباهت‌ها آنرا می آوریم:

درس پژوهی

 

اقدام پژوهی

درس پژوهی نقطه عزیمت عمل است

 

اقدام پژوهی عزیمت تئوری و عمل

هدف درس پژوهی، پرورش حرفه‌ای معلم است

 

هدف اقدام پژوهی ، انجام پژوهش در حین عمل

ماهیت درس پژوهی بازاندیشی (تفكر ) است

 

ماهیت اقدام پژوهی تفسیر داده ها

بهسازی كلاس درس

 

بهسازی فرآیند آموزش و نتیجه بهتر

درس پژوهی فقط در كلاس و مدرسه قابل اجرا است

 

 

اقدام پژوهی‌در‌همه‌جا ،هر سازمانی قابل اجرا است

درس‌پژوهی‌بیشتر ارگانیك‌و كمتر سیستماتیك است

 

 

اقدام پژوهی  بیشتر سیستماتیك است

درس پژوهی خیلی جزئی و محدود است

 

 

اقدام پژوهی گسترده است

درس پژوهی گروهی (تیمی ) است

 

 

اقدام پژوهی فردی هم می‌شود اجرا شود

درس پژوهی‌یا طرح درس وراهنمایی‌عمل‌خاصی است

 

 

راهنمایی عمل خاصی ندارد

تاكید بر غنی سازی فرآیند آموزش و یادگیری است

 

 

شناخت مسأله و بهسازی عمل درمدرسه و سازمان‌های مختلف مورد توجه است

برنامه درسی مورد توجه است

 

 

شناخت مسأله وكاربرد یافته درمحل كار، مورد توجه است

درس پژوهی مبتنی بر برنامه درسی است

 

 

اقدام پژوهی به برنامه درسی، كاری ندارد

 

هدف اساسی یادگیری معلم است

 

 

هدف‌عمده‌شناسایی و حل كاربرد‌آن در عمل‌است

 

   شباهت های درس پژوهی و اقدام پژوهی :

1-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) به توسعه و پرورش حرفه‌ای كمك می كند .

2-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) مشاركتی است.

3-    هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) گروهی (تیمی) است ( تاكید بر كار جمعی).

4-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) چرخه‌ای ( گردشی) است .

5-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) توسط معلم شروع می شود .

6-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی)، پژوهشی است با سئوال و مسأله‌ای شروع می شود.

7-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) به ترویج و گسترش علم كمك می كند .

8-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) ، معلم تازه كار و با سابقه را در كنار هم برای هم آموزی و از دگرآموزی دعوت می كند.

9-   هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی) نیازمند نقادی فعال و متفكرانه است ( تفكر انتقادی ).

10-هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی)، زمان و نتیجه (هر دو )مهم است .

11- هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی)، تمركز در مسائل واقعی مدرسه و كلاس است .

12- هر دو (درس پژوهی و اقدام پژوهی)، كاربرد یافته و نتایج در عمل بكار گرفته می‌شود .

فرصت های "درس‌پژوهی"

درس‌پژوهی" در مفهوم واقعی خود، معلمان را نسبت به اینكه دانش‌آموزان چگونه فكر می‌كنند و چگونه می‌آموزند، آگاه می‌كند.

درس‌پژوهی همچنین اهمیت آگاهی از تصویر توسعه‌ای كلان آنچه را كه تدریس می‌شود، و آگاهی از ضرورت توجه به جزییات تفصیلی را كه بر یادگیری دانش‌آموز اثر می‌گذارند، آشكار می‌كند.

درس‌پژوهی بر اهداف‌ روشن و درس‌هایی اصلی تأكید می‌كند.

درس‌پژوهی توجه افراد را به اهمیت كاربرد درست زبان جلب می‌كند.

درس‌پژوهی اندیشیدن (بازاندیشی و تفكر) درباره اینكه چگونه یك درس را به پایان برسانیم بطوری كه دانش‌آموزان آن‌را بفهمند و بتوانند از آن معنا بسازند را قوت می‌بخشد.

یادگیری‌ای كه درس‌پژوهی برای معلمان به همراه می‌آورد در طول تدریس آنان به كار گرفته می‌شود.

حتی دانش‌آموزان اظهار كرده‌اند از اینكه بزرگسالان علاقمندند بدانند آنها چگونه فكر می‌كنند، احساس خوبی دارند.

درس‌پژوهی، گروهی از درس‌ها را تولید می‌كند كه می‌توانند با گزارش‌هایی درباره اینكه چه چیزی خوب كار می‌كند و چه چیزی خوب كار نمی‌كند، تعامل و با هم مشارکت داشته باشند.

منابع

استیگلر ، جیمز و هیبرت ، جیمز (1384). شكاف آموزشی : بهترین ایده ها از معلمان جهان برای بهبود آموزش در كلاس درس. ترجمه محمد رضا سركار آرانی و علیرضا مقدم . تهران : مدرسه چاپ دوم .

بختیاری ، ابولفضل و ایرانی ، یوسف (1386) . پژوهش عملی یا اقدام پژوهی . تهران : لوح زرین ، چاپ سوم

بختیاری ، ابولفضل (مرداد1386). اقدام پژوهی : فرآیندی در جهت بهبود وضعیت حرفه‌ای معلمان ، پژوهشنامه آموزشی : پنجمین ویژه نامه معلم پژوهنده ، شماره 25 : یادداشت سردبیر

خاكباز ، عظیمه السادات ؛ فدایی ، محمد رضا و موسی پور ، نعمت اله ( تابستان 1387). "تأثیر درس پژوهی بر توسعه حرفه‌ای معلمان ریاضی " . فصلنامه تعلیم و تربیت . نشریه پژوهشكده تعلیم و تربیت . 24،94: ص 123-146.

سركار آرانی ، محمد رضا (پاییز 1378) . "پژوهش مشاركتی معلمان در كلاس درس : تجربه ژاپن در پرورش حرفه‌ای معلمان  در مدرسه" . فصلنامه تعلیم و تربیت . نشریه پژوهشكده  تعلیم و تربیت . سال یازدهم . شماره پیاپی 59: ص 61-76.

سركار آرانی ، محمد رضا (1386اسفند) . " درس پژوهی : الگویی برای تولید دانش حرفه ای در مدرسه " . رشد مدیریت مدرسه. دوره ششم، شماره 51: ص 10-12

سركار آرانی ، محمد رضا ( فروردین 1387 )." درس پژوهی : هسته‌ی تحول در آموزش و پرورش . " رشد مدیریت مدرسه . شماره 52:

و همچنین رجوع شود به:

جدا کننده متن, جدا کننده متن جدید, جدا کننده متن زیبا, انواع جدا کننده متن, عکس جدا کننده متن







صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
...........................


 ..........................
.......................

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

.....................

بازی آنلاین


...........
....................
ابزار پرش به بالا ........ گفتم: خدایاازهمه دلگیرم،گفت: حتی ازمن؟گفتم: خدایادلم راربودند،گفت:پیش ازمن؟گفتم:خدایاچقدردوری،گفت: تویامن؟گفتم:خدایا تنهاترینم،گفت:پس من؟گفتم: خدایاکمک خواستم گفت:ازغیرازمن؟گفتم:خدایادوستت دارم گفت:بیشترازمن؟گفتم:خدایااینقدرنگومن ،گفت:من توهستم وتو من
Flying Icon
code By 20Tools.com -->
به سایت ما خوش آمدید
کلیه حقوق این وبلاگ برای دبستـــــــــــــــان بهـــــــــــــــــــاران محفوظ است